Çiçekli Bitkilerin Çiçek Açması ve Bakımı

Balkonumdaki ilk petunya saksısını hatırlıyorum: haziran başında bir bomba gibi açmıştı, temmuz ortasında ise ortası kelleşmiş, sarkan sürgünlerinin ucunda birkaç yorgun çiçek kalmıştı. O yıl "petunya böyledir" diye düşündüm. Sonraki yaz aynı saksıyı eylül sonuna kadar çiçekte tutmayı öğrendim ve fark, gübre markasında değil, haftada iki kez on beş dakika ayırdığım köreltme ve kısaltma alışkanlığındaydı. Çiçekli bitkilerin bakımı büyük ölçüde bu küçük, tekrar eden işlerden oluşuyor; bitkinin tohum yapma niyetini sürekli boşa çıkarmak üzerine kurulu bir oyun aslında.

Çiçek neden durur? Bitkinin mantığını anlamak

Bir bitki çiçek açarken bizim için süslenmiyor, üremeye çalışıyor. Çiçek döllenip tohum kesesi oluşmaya başladığında bitkiye kimyasal bir "görev tamamlandı" mesajı gider ve yeni tomurcuk üretimine ayrılan enerji tohuma kayar. Ben bu yüzden solmuş çiçeği bir çöp değil, bir sinyal olarak görüyorum: onu tohuma dönüşmeden önce kopardığımda bitki mecburen yeniden tomurcuk yapıyor.

İkinci mesele beslenme. Sürekli çiçek açan tek yıllıklar aşırı obur bitkilerdir; özellikle saksıda, sulama suyuyla besin hızla yıkanır. Üçüncüsü ışık: yarım gün güneş alan bir yerde petunya "yaşar" ama gövdeleri uzar, çiçek seyrekleşir. Hangi bitkinin ne kadar güneşe ihtiyacı olduğu konusunda kararsız kaldığım her seferde, güneşlik ve gölgelik alanlara göre bitki seçimini yeniden gözden geçiriyorum; çünkü yanlış yere konmuş bir bitkiyi bakımla kurtarmak neredeyse imkânsız.

Köreltme: nerede, nasıl, ne sıklıkla koparılır

Köreltme derken kastettiğim, solmuş çiçeği sadece taçyapraklarından yolmak değil. Çiçeğin altındaki küçük şişkinlik tohum odasıdır; onu bırakırsanız iş yarım kalır. Ben tırnağımla ya da küçük bir makasla, çiçek sapını en yakın sağlıklı yaprak çiftinin hemen üstünden alıyorum.

• Petunya: Solmuş çiçeği yapışkan sapıyla birlikte çekip alın. Haftada iki tur yeterli; sıcak dönemde her gün on-on beş çiçek çıkabilir.
• Sardunya: Çiçek şemsiyesinin tamamı bitince sapı dipten, gövdeye yakın yerden kırın. Yarım bırakılan saplar çürüyüp gövdeye zarar veriyor.
• Kadife çiçeği ve mine: Kuruyan başları makasla, ilk yaprak koltuğunun üstünden kesin. Mine çiçeğinde tepe alma çalılaşmayı hızlandırır.
• Akşam sefası (akşam kızı): Kendi kendine dökülür ama tohum kapsülleri kalır; onları toplarsanız çiçek dönemi belirgin şekilde uzuyor.
• Ateş çiçeği, sabahyıldızı gibi bol tohum yapanlar: Tohum toplamak istemiyorsanız kapsül şişmeye başlar başlamaz alın.

Bir de "sert kısaltma" var. Petunya, lobelya, kobea gibi sarkan bitkiler yaz ortasında ortadan kelleşir. O anda gövdelerin üçte birini, bazen yarısını kesmekten korkmayın. İlk yaptığımda saksım iki hafta çıplak durdu, sonra dipten fışkıran yeni sürgünlerle eskisinden gür bir hâl aldı. Bu kesimi hep bir sulama ve gübreleme ile birlikte yapıyorum, böylece bitki toparlanmak için gereken malzemeyi hazır buluyor. Budama ve şekillendirme konusundaki genel mantık burada da geçerli: kesilen her uç, iki yeni uç anlamına gelir.

Su ve gübre dengesi: çiçeği asıl belirleyen ikili

Çiçekli bitkilerde en sık gördüğüm hata, çok azotlu gübreyle yaprak fabrikası üretmek. Yeşillik harika olur, çiçek gelmez. Ben mayıstan itibaren fosfor ve potasyumu yüksek, azotu ölçülü bir karışıma geçiyorum; saksıdakilere on-on beş günde bir sulama suyuyla veriyorum. Toprağa dikilenlerde ayda bir yeterli oluyor. Organik ve kimyasal gübre seçenekleri arasında gidip gelenlere şunu söylüyorum: solucan gübresi ya da olgun kompost tabanı hazırlar, sıvı gübre ise çiçek döneminde hızlı destek verir; ikisini birlikte kullanmak en rahatı.

Sulamada altın kural, yüzeyi ıslatmak yerine az sıklıkta ama doyurucu su vermek. Saksının altından su akmaya başlayana kadar sulayıp sonra tabaklığı boşaltıyorum. Çiçek açan bitkiyi susuz bıraktığınız her gün, iki hafta sonranın tomurcuklarını da kaybettiriyor; sulamanın doğru şeklini bir kere oturttuktan sonra diğer her şey kolaylaşıyor.

Dönemsel takvim: neyi ne zaman yap